بیماری پرتس / فیزیوتراپی در فلکه سوم تهرانپارس
بیماری پرتس ،( Perthes Disease ) یک بیماری نادر در کودکان است که در آن سر استخوان ران (فمور) به دلیل کمبود خونرسانی موقت، دچار نکروز (مرگ بافتی) میشود. این بیماری معمولاً یک طرف لگن را درگیر میکند، اما در ۱۰-۱۵٪ موارد ممکن است دوطرفه باشد.
مخاطب عمدتا پسران بین ۴ تا ۸ سال هستند.
ماهیت این بیماری در حقیقت نکروز آواسکولار (بیخونی) سر استخوان ران میباشد که به ویژه در کودکان کم سن تر دارای پیش آگهی نسبتا خوبی است.
علت بیماری:
علت دقیق بیماری ناشناخته است، اما چندین عامل در بروز آن نقش دارند:
۱ـ قطع موقت خونرسانی: دلیل اصلی قطع جریان خون به سر استخوان ران مشخص نیست.
۲ـ عوامل خطر ساز :
- جنسیت: پسران ۴ تا ۵ برابر بیشتر از دختران مبتلا میشوند.
- سن: شایعترین سن بین ۴ تا ۸ سال است.
- سابقه خانوادگی: در ۱۰٪ موارد، سابقه خانوادگی وجود دارد.
- عوامل محیطی: کودکانی که در معرض دود سیگار هستند، بیشتر در معرض خطرند.
- تأخیر در رشد: برخی کودکان مبتلا، از نظر اسکلتی کمی از همسالان خود جوانتر هستند ( تاخیر رشد دارند ).
علائم و نشانه ها:
علائم معمولاً بتدریج ظاهر میشوند:
- لنگیدن: شایعترین علامت است. کودک اغلب بدون احساس درد واضح، میلنگد.
- درد: درد معمولاً در مفصل ران احساس میشود، اما ممکن است در کشاله ران، ران یا حتی زانو خود را نشان دهد (درد راجعه).
- محدودیت حرکت مفصل ران: کودک در چرخش و حرکت دادن پا به اطراف دچار مشکل میشود.
- حساسیت به لمس: ناحیه مفصل ران ممکن است حساس باشد.
- کوتاه شدن ظاهری پا: در موارد پیشرفته، به دلیل تخریب سر استخوان ران، پای مبتلا ممکن است کوتاهتر به نظر برسد.
- آتروفی (لاغر شدن) عضلات ران و باسن: به دلیل کاهش استفاده از پا.
مراحل بیماری:
بیماری پرتس معمولاً چهار مرحله را طی میکند:
۱ـ مرحله نکروز/قطع خونرسانی: جریان خون به سر استخوان ران قطع شده و سلولهای استخوانی میمیرند. در این مرحله هنوز تغییر شکل واضحی دیده نمیشود.
۲ـ مرحله فروپاشی (Fragmentation): استخوان مرده بتدریج جذب شده و نرم و ضعیف میشود. در این مرحله سر استخوان ران ممکن است تغییر شکل دهد و تخت (Flat) شود.
۳ـ مرحله بازسازی استخوان (reossification) : رگهای خونی جدید تشکیل شده و بافت استخوانی جدید و سالم جایگزین استخوان مرده میشود.
۴ـ مرحله بهبودی (Remodeling): استخوان جدید بتدریج شکل نهایی خود را پیدا میکند. این فرآیند ممکن سالها طول بکشد.
تشخیص:
- معاینه فیزیکی و بررسی محدوده حرکتی مفصل ران.
- عکسبرداری با اشعه ایکس (رادیوگرافی): اصلیترین روش تشخیص است. تغییرات سر استخوان ران در مراحل مختلف بیماری در عکس اشعه ایکس قابل مشاهده است.
- ام آرآی (MRI): در مراحل اولیه بیماری که تغییرات در اشعه ایکس واضح نیست، امآرآی میتواند نکروز را زودتر نشان دهد. همچنین برای ارزیابی دقیق میزان درگیری سر استخوان مفید است.
درمان:
بیماری پرتس یک بیماری خودبخود محدود شونده است به این معنی که بدن در نهایت خونرسانی را از سر میگیرد و استخوان بهبود می یابد. یا این حال هدف اصلی درمان، حفظ شکل گرد و طبیعی سر استخوان ران در داخل حفره استابولوم (حفره لگن) است تا از ایجاد آرتروز زودرس در بزرگسالی جلوگیری شود.
درمان بر اساس سن کودک و میزان درگیری سر استخوان تعیین میشود:
الف) درمانهای غیرجراحی :
این روشها برای کودکان زیر ۶-۸ سال که درگیری خفیف تا متوسط دارند، کاربرد دارد. شامل:
- استراحت و کاهش فعالیت: پرهیز از دویدن و پریدن.
- فیزیوتراپی: تمرینات برای حفظ دامنه حرکتی مفصل ران و تقویت عضلات اطراف آن.
- استفاده از بریس یا کشش که در گذشته رایجتر بود، اما امروزه کمتر استفاده میشود. هدف، قرار دادن سر استخوان در وضعیت مناسب در داخل حفره لگن است.
ب) درمانهای جراحی:
برای کودکان بالای ۸ سال یا مواردی که درگیری شدید است، جراحی توصیه میشود. استئوتومی شایعترین عمل جراحی برای این بیماری است. در این روش، استخوان ران یا لگن به طور کنترل شده برش داده شده و در وضعیت بهتری ثابت میشود تا سر استخوان ران کاملاً درون حفره استابولوم قرار گیرد.
عوارض احتمالی در بلندمدت:
حتی با درمان موفق، ممکن است عوارضی در بزرگسالی ظاهر شود:
- آرتروز زودرس مفصل ران: مهمترین عارضه، بهویژه اگر سر استخوان ران در نهایت شکل گرد خود را بهخوبی بازیابی نکند.
- بدشکلی دائم سر استخوان ران
- کوتاه شدن پا
- محدودیت حرکت مفصل ران
